Quảng Ngãi được thiên nhiên ưu đãi với hệ sinh thái đa dạng, khí hậu và thổ nhưỡng phù hợp cho nhiều loại cây dược liệu sinh trưởng, phát triển. Từ những cánh rừng nguyên sinh ở vùng núi phía Tây đến các vùng đất ven biển, hải đảo phía Đông đều chứa đựng những tiềm năng lớn để phát triển ngành dược liệu. Những năm gần đây, việc phát triển dược liệu không chỉ được xác định là hướng đi quan trọng nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của địa phương mà còn mở ra hướng đi mới trong phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Quảng Ngãi hiện sở hữu nguồn gen dược liệu phong phú với nhiều loài có giá trị kinh tế cao như Sâm Ngọc Linh, Đẳng sâm, Quế Trà Bồng, Gừng gió, Tỏi Lý Sơn... Đây là những lợi thế đặc biệt để tỉnh phát triển ngành dược liệu theo hướng hàng hóa, gắn với chế biến sâu và xây dựng thương hiệu.

Thời gian qua, cấp ủy, chính quyền các cấp đã triển khai thực hiện có hiệu quả các chủ trương, chính sách về đầu tư, phát triển và chế biến dược liệu trên địa bàn tỉnh và đạt một số kết quả tích cực. Theo số liệu của ngành chức năng, toàn tỉnh hiện có hơn 3.200 ha Sâm Ngọc Linh  và trên 11.500 ha các loại dược liệu khác, sản lượng khai thác hằng năm ước đạt gần 33 nghìn tấn.   

Nhiều loại dược liệu của Quảng Ngãi đang từng bước khẳng định giá trị trên thị trường. Tại địa bàn phía Tây, Sâm Ngọc Linh được xem là loại dược liệu quý hiếm, được ví như “quốc bảo”, chứa nhiều hoạt chất có lợi cho sức khỏe và có giá trị kinh tế đặc biệt lớn. Đẳng sâm, sa nhân tím hay đương quy có khả năng phát triển dưới tán rừng, phù hợp với điều kiện sản xuất của đồng bào miền núi, vừa nâng cao thu nhập, vừa góp phần bảo vệ tài nguyên rừng.

Ở khu vực phía Đông của tỉnh, diện tích cây Quế và một số loại dược liệu cũng được chú trọng đầu tư phát triển. Cây quế tiếp tục là cây trồng chủ lực, gắn bó lâu đời với đời sống và sinh kế của đồng bào Cor. Hiện nay, nhiều sản phẩm từ quế được chế biến thành tinh dầu, dược phẩm, hàng thủ công mỹ nghệ và xuất khẩu sang nhiều thị trường. Quế Trà Bồng được bảo hộ nhãn hiệu tập thể “Quế Trà Bồng - Tây Trà”, đồng thời được xác lập kỷ lục Việt Nam, nằm trong tốp 10 đặc sản thiên nhiên nổi tiếng Việt Nam. Sản phẩm cũng được Tổ chức Kỷ lục Châu Á công nhận xác lập kỷ lục châu Á và được vinh danh là tinh hoa đặc sản ba miền.

Cùng với đó, một số cơ sở sơ chế, chế biến dược liệu được hình thành, tạo tiền đề cho việc xây dựng chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm. Nhận thức của người dân về giá trị kinh tế của cây dược liệu ngày càng được nâng cao, từng bước chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang phát triển theo hướng tập trung, quy mô hàng hóa. 

Quảng Ngãi có lợi thế lớn về phát triển dược liệu với nhiều vùng nguyên liệu quý. Tuy nhiên, sự phát triển của ngành dược liệu vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế sẵn có của tỉnh. Các vùng nguyên liệu còn phân tán, quy mô nhỏ; mối liên kết giữa vùng nguyên liệu với các cơ sở chế biến quy mô lớn chưa chặt chẽ. Tỉnh chưa hình thành được Trung tâm nhân giống dược liệu ứng dụng công nghệ cao; chưa thu hút được nhà máy chế biến dược liệu quy mô lớn.

Nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng và tạo bước đột phá cho ngành dược liệu, Tỉnh ủy đã ban hành Nghị quyết số 05-NQ/TU về phát triển dược liệu trên địa bàn tỉnh đến năm 2030, định hướng đến năm 2035.

Nghị quyết nêu rõ quan điểm phát triển dược liệu theo hướng khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế ở địa phương để phát triển bền vững dược liệu; quy hoạch vùng trồng dược liệu tập trung có trọng tâm, trọng điểm gắn với công nghiệp chế biến.

Thực hiện hiệu quả mô hình liên kết giữa người dân và các thành phần kinh tế trong liên kết theo chuỗi giá trị để ổn định đầu ra, nâng cao giá trị gia tăng và thương hiệu dược liệu của tỉnh.

Cùng với đó, tỉnh đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, công nghệ sinh học vào sản xuất, chế biến dược liệu để nâng cao chất lượng, giá trị và khả năng cạnh tranh của sản phẩm. Phát triển cây dược liệu gắn với bảo tồn nguồn gen quý và phát huy tri thức bản địa của đồng bào dân tộc thiểu số, hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn. Đồng thời, gắn với phát triển du lịch cộng đồng, tạo việc làm, tăng thu nhập, giảm nghèo bền vững, góp phần nâng cao đời sống nhân dân ở địa phương. 

Nghị quyết cũng đề ra mục tiêu đến năm 2030, tỉnh phấn đấu hình thành các vùng trồng dược liệu tập trung với khoảng 5.227 ha rừng có trồng Sâm Ngọc Linh, 900 ha Đẳng sâm, 600 ha Quế, 300 ha Tỏi Lý Sơn và khoảng 1.000 ha các loại dược liệu hàng năm khác. Tỉnh sẽ hình thành Trung tâm nhân giống dược liệu ứng dụng công nghệ cao sản xuất các loài cây giống dược liệu quý có giá trị về y tế, kinh tế và có thế mạnh tại địa phương đáp ứng nhu cầu phát triển vùng nguyên liệu; bảo đảm 100% nguồn giống được kiểm soát.

Tỉnh cũng đặt mục tiêu phát triển hệ thống hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới tham gia lĩnh vực dược liệu, phấn đấu có hơn 55 hợp tác xã tham gia đầu tư trồng, chế biến và phân phối sản phẩm dược liệu; phát triển mạnh các chuỗi liên kết sản xuất dược liệu từ trồng, khai thác, chế biến, phân phối và tiêu thụ sản phẩm. Thu hút ít nhất một doanh nghiệp có quy mô lớn, tầm cỡ quốc gia đầu tư sản xuất, chế biến dược liệu theo tiêu chuẩn GMP và hình thành một cụm công nghiệp chế biến dược liệu trên địa bàn tỉnh.

Phấn đấu đưa giá trị sản xuất dược liệu đóng góp bình quân khoảng 5% tổng giá trị sản xuất ngành nông nghiệp, đóng góp khoảng 2% GRDP của tỉnh. Xây dựng thương hiệu Sâm Ngọc Linh Kon Tum được công nhận là thương hiệu quốc gia và duy trì trong danh sách sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia Việt Nam.

Đến năm 2035, Quảng Ngãi phấn đấu trở thành vùng dược liệu trọng điểm quốc gia và là trung tâm sản xuất dược liệu lớn của cả nước. Trọng tâm là phát triển sản phẩm Sâm Ngọc Linh, Quế Trà Bồng cùng các loài dược liệu quý đặc hữu; phát triển sản phẩm đặc hữu Sâm Ngọc Linh gắn với đẩy mạnh quảng bá và nâng tầm vị thế thương hiệu sản phẩm Sâm Ngọc Linh tại thị trường trong nước và quốc tế; góp phần phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa Quảng Ngãi trở thành vùng dược liệu trọng điểm quốc gia và trung tâm sản xuất dược liệu lớn của cả nước, Nghị quyết 05 của Tỉnh ủy đề ra các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, trong đó, tập trung vào phát triển dược liệu, gắn với công nghiệp chế biến, mở rộng thị trường tiêu thụ và du lịch trải nghiệm

Trước hết, tỉnh sẽ tập trung quy hoạch các vùng trồng dược liệu quý để thu hút đầu tư, phát triển và chế biến dược liệu. Ưu tiên nguồn lực đầu tư phát triển các vùng trồng dược liệu tập trung đối với các loài dược liệu đặc hữu, có thế mạnh, giá trị cao và sức tiêu thụ lớn trên thị trường như Sâm Ngọc Linh, Đẳng sâm, Quế Trà Bồng, Sa nhân tím, Ngũ vị tử, Thiên niên kiện....

Tỉnh khuyến khích người dân chuyển đổi diện tích cây trồng kém hiệu quả sang trồng các dược liệu có giá trị kinh tế cao; hỗ trợ cho người dân và các mô hình kinh tế tập thể áp dụng khoa học kỹ thuật, quy trình sản xuất tiên tiến nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Tỉnh cũng tập trung thu hút các doanh nghiệp lớn, có uy tín thực hiện liên doanh, liên kết với người dân và các mô hình kinh tế tập thể để trồng, chế biến sâu và tiêu thụ sản phẩm.

Đồng thời, đẩy mạnh xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm dược liệu; thúc đẩy, hỗ trợ thực hiện mô hình liên kết “06 nhà” (Nhà nước -Nông dân - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Ngân hàng - Nhà phân phối) trong chuỗi phát triển dược liệu.

Bên cạnh phát triển sản xuất, Quảng Ngãi cũng chú trọng gắn phát triển dược liệu với du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng và du lịch về nguồn; qua đó góp phần quảng bá hình ảnh địa phương, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm và tạo thêm sinh kế cho người dân.

Tiếp tục triển khai hiệu quả các cơ chế, chính sách về phát triển dược liệu; huy động các nguồn lực đầu tư phát triển hạ tầng, vùng nguyên liệu và các cơ sở chế biến. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong đầu tư phát triển tiếp thị, thương mại, dịch vụ các sản phẩm dược liệu.

Với những lợi thế về điều kiện tự nhiên, nguồn gen dược liệu phong phú cùng quyết tâm chính trị cao của cả hệ thống chính trị, sự đồng hành của doanh nghiệp, nhà khoa học và người dân, ngành dược liệu được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xanh, bền vững của Quảng Ngãi. Việc triển khai hiệu quả Nghị quyết số 05-NQ/TU sẽ tạo nền tảng để Quảng Ngãi từng bước khẳng định vị thế là vùng dược liệu trọng điểm quốc gia, trung tâm sản xuất dược liệu lớn của cả nước trong tương lai.

Tác giả, hình ảnh: Thúy Diễm

Trình bày, thiết kế: Minh Châu